Corona gaat nooit meer weg. Dit is wat we eraan kunnen doen (redt ook het klimaat en de mensheid)

Jul 23, 2021
De corona crisis als kans - leefstijl en gezond eten
  • Leestijd: 11 min. (dit is een uittreksel van het ebook)
Ik val meteen met de deur in huis. Zoals Winston Churchill al zei: “Never waste a good crisis”. Vanuit mijn perspectief lijken we precies dat nu te doen. Op wereldwijde schaal wel te verstaan. Waarom? Omdat we een fundamentele kernfactor compleet over het hoofd zien. Wat? Het grotere plaatje en de gigantische hefboom die gezonde leefstijl heeft bij het aanpakken en overwinnen van corona en de andere grootste uitdagingen van onze tijd. 

Gezonde leefstijl... “Waar heb je het over?” hoor ik je misschien denken. Het klinkt misschien als een lange termijn dingetje. Zo iets van “oja, ik weeg wat (corona) kilootjes teveel en dat is niet handig en ja ik moet vaker broccoli eten, al vind ik het smerig. Maar kom op, laten we eerst met de belangrijke en dringende zaken dealen. Die pandemie. Nu leef ik al ongezond en daar is niks meer aan te doen.” 

Niks is minder waar. Laat me je meenemen in mijn gedachtegang. Ik denk dat we met de huidige aanpak de plank faliekant mis slaan. 

Waar heb ik het over als we het hebben over ‘de grootste uitdagingen van onze tijd’?

Laten we een stapje terug doen. Even uitzoomen en reflecteren op de aanpak van de corona pandemie. Het lijkt er niet op dat corona snel gaat verdwijnen. We moeten ermee leren leven, stellen de overheden. We hebben hogere schulden dan tijdens oorlogstijd, de middenstand lijkt weggevaagd te worden en hun rijkdom wordt overgeheveld naar de miljardairs van deze wereld. We staan onder hoge psychologische druk en zijn met zijn allen miljoenen kilo’s in gewicht aangekomen. We zijn minder fit dan ooit tevoren. Eenzaamheid en het verlies van verbinding met elkaar, toegenomen gevoelens van depressie en psychologische klachten, vooral bij de jongere generaties waar we nu geld van lenen om deze crisis mee te bestrijden. Kinderen zijn de dupe van Nederlands coronabeleid: ‘Uniek negatief voorbeeld in de wereld’ Kopte de Volkskrant. Zijn dit al onze uitdagingen? Nee. Ik leg er nog een portie bovenop. Vrees niet, er komt straks ook veel goed nieuws aan.

Recent maakte de VN bekend dat de wereld op de rand van de afgrond staat door klimaatverandering. Volgens schattingen hebben we zo’n 9 jaar de tijd om dit probleem te tackelen. Ook moeten we het probleem van de ongekende biodiversiteit instorting tegen zien  te gaan. Containerbegrippen die misschien even een naar onderbuikgevoel oproepen. Maar niet te lang, het is meer een ver van mijn bed show. Wat hebben deze nare cijfers met corona te maken? Veel. Heel veel.

Crisis als kans voor een nieuwe en betere wereld

Stel je voor dat er een oplossing is die ervoor kan zorgen dat we op de lange termijn bizar veel geld besparen aan de corona crisis, klimaatverandering tackelen, biodiversiteit verwoesting omkeren en de wereld veilig stellen voor onszelf, onze kinderen en duizenden generaties na hen. Een wereld waar we het welzijn en geluk van alle mensen in onze samenleving centraal stellen. Een wereld die voor iedereen werkt.  

De olifant in de kamer die niemand lijkt te zien 

We hebben het over de kracht van het virus, maar hoe zit het met de kracht van de gastheer, ons lichaam en immuunsysteem? De huidige aanpak en de hele discussie eromheen is bizar incompleet, omdat we het niet hebben over de olifant in de porseleinkast  die zich blijkbaar verdomd goed verstopt heeft. Bijna niemand lijkt hem zien “de basisgezondheid van ons als samenleving”. Deze is simpelweg waardeloos. 

Als de corona crisis voor mij iets duidelijk gemaakt heeft, is het hoe vreselijk ongezond we zijn geworden als samenleving. 

We eten en leven veel te ongezond en vertikken het op de een of andere manier om hier een maatschappelijk dialoog over te voeren en hier actie op te ondernemen. Een gemiste kans van episch formaat. Rustig denk je misschien, zo erg kan het allemaal niet zijn toch? First things first. Eerst corona bestrijden, dan misschien een keer iets met gezondheid doen. Volgens mij heb je een slablaadje teveel gegeten. Tsja, dat laatste kan ik niet ontkennen ben ik bang.

Bewegingsvrijheid beperken vs. eet vrijheid niet beperken.

Laat me je uitleggen hoe ik er naar kijk. Aan ene kant zegt Rutte dat mensen hun vrijheid moeten behouden om cola en hamburgers te blijven eten en aan de andere kant worden onze bewegingsvrijheden drastisch ingeperkt om de zwakkeren te beschermen. Ja dus? Hoor ik je misschien denken. We moeten elkaar beschermen toch? Je gaat met toch niet vertellen wat wel en niet te eten? 

Met mijn (misschien een tikkeltje manische) drang om naar systemen en het grotere plaatje te kijken gaan mijn haren overeind staan van die opmerking over hamburgers en cola, omdat we de context van waarin dit gezegd wordt vaak niet helemaal begrijpen. Ten minste, dat is mijn inschatting.  

Wees niet bang, ik zeg niet dat je nooit meer een burger zou mogen eten. Tegelijkertijd zou ik de vraag willen opperen of we ook bereid zijn om op de blaren te zitten van waar ons eet- en leefgedrag toe leidt. Het klinkt misschien als iets kleins, maar dat is het niet. Laat me je uitleggen waarom, want we zijn lang niet zo vrij en rationeel als we denken in het maken van die keuzes en er spelen dynamieken mee waar je waarschijnlijk nooit van gehoord hebt. 

Laten we eerst eens kijken naar wie er precies gevaar loopt, waarom en hoe dit in verhouding staat tot een aantal van onze grootste uitdagingen van deze tijd zoals een recessie, klimaatverandering en het instorten van de biodiversiteit.

Even back to basics. Welke mensen beschermen we met de huidige maatregelen?

Wie is die kwetsbare groep eigenlijk waar we het altijd over hebben? De risicogroep bestaat vooral uit mensen vanaf een jaar of 70 en ouder (maar soms ook jonger) met onderliggende leefstijlziekten. Naar schatting hebben zo’n 9 op de 10 mensen die overleden aan corona onderliggende leefstijl gerelateerde ziekten zoals hart- en vaatziekten, dementie en long gerelateerde aandoeningen. Gemiddeld had men zo’n drie onderliggende (vaak leefstijl) gerelateerde gezondheidsproblemen. Corona sterftecijfers zijn zo’n 10 keer hoger in landen waar de de meeste mensen overgewicht hebben. 

Is het dan allemaal de schuld van het overgewicht? Nee. “De coronapatiënt sterft vooral aan binnenvet” kopte het NRC. Ook mensen die op het oog dun lijken maar ongezond eten en leven, kunnen van binnen heel wat gevaarlijk vet herbergen. Met alle verhoogde risico’s van dien. Het gaat er dus om wat we eten en hoe we leven. Deze cijfers kunnen droog en koud klinken, maar het gaat hier natuurlijk om echte mensen. Je buurman of buurvrouw, familieleden, vader, moeder of andere geliefden. 

Wat voor zorgkosten roept dit gedrag op ons af? 

Eerst dit. In de zorg zijn de kosten de afgelopen tien jaar sterk gestegen. Wanneer die trend zich voortzet in Nederland, stijgen de zorgkosten naar 31% van het bruto binnenlands product in 2040. Wat waren de zorgkosten in 2015? 95 miljard euro. Dit is al een bizar en ongehoord hoog bedrag.

Tijdens gesprekken over onze zorgstaat gaat het er vaak over dat iedereen recht zou moeten hebben op goede zorg, maar we hebben het er nauwelijks over wat onze zorgkosten naar zulke gigantische hoogten stuwt. Drie maal raden... Naar schatting is 70- tot 80% van de zorgkosten leefstijl gerelateerd, aldus het Preventative Medicine Research Institute. Is het een krankzinnige gedachte om te stellen dat 70- tot 80% van alle ziektekosten op te heffen zijn door gezonder te leren leven? We gaan het straks onderzoeken. 

We zijn deze leefstijlgerelateerde aandoeningen normaal gaan vinden, maar is dat wel normaal? Heb je zelf leefstijlziekten of heb je overgewicht? Zo ja, voel je niet schuldig. Het is niet jouw schuld. Later leg ik uit waarom.

Hoe de overheid ons helpt ons eigen graf te graven met onze vork, door verkeerd ingezette subsidies

Vanuit de overheid stimuleren we actief ongezond leefgedrag door landbouwsubsidies die ongezonde producten belachelijk goedkoop en daarmee onnatuurlijk toegankelijk maken. Evenals EU gesubsidieerde reclamecampagnes die ongezonde dierlijke producten promoten. Producten die op de WHO lijst staan voor kankerverwekkende stoffen. Ook staan we junkfood reclames toe die ons onderbewustzijn beïnvloeden en ons gevangen houden in een ongezond eet en leefpatroon door ons onderbewustzijn actief aan te moedigen ongezond te (blijven) eten en leven. We worden hiermee in een soort ongezonde en kooi gestopt waar het bijna onmogelijk is om blijvend gezonde keuzes te maken. 

We vinden het normaal om een huis goed te onderhouden, maar als het om ons lichaam gaat, het enige huis waar we echt in leven, schieten we zwaar tekort.

Een vraag die bijna niemand durft te stellen. Hoeveel mag een extra levensjaar kosten? 

Op dit moment heeft de overheid in Nederland voor 2020 en 2021 zo’n €45,8 miljard aan corona gerelateerde steun begroot. Dat is al bijna de helft van de gemiddelde jaarlijkse ziektekosten (die de pan al uitreizen). Dit staat dan allemaal nog los van verborgen kosten als de 50.000 verloren levensjaren door uitgestelde diagnoses met daardoor vroegtijdige sterfte en verminderde kwaliteit van leven.  

Met onze huidige manier van ingrijpen in deze pandemie kost een extra levensjaar voor een corona patiënt in Nederland volgens berekeningen zo’n 1 miljoen euro per persoon. Tel daar de verloren levens door hongersnood nog even bij op. Sommige berekeningen gaan zover als dat we nu zo’n 24 miljoen euro per persoon voor een extra gezond levensjaar betalen. Het gaat hier over het algemeen om mensen met leefstijlziekten, hoog medicijngebruik en aan het einde van hun leven.

Om wat context te geven: normaal gesproken hanteert men de zogeheten 'quality adjusted life year', om te bepalen hoeveel een extra gezond levensjaar mag kosten. De standaard grens hiervoor ligt op 80.000 euro per extra gezond levensjaar

Vreemd he? Bijna kil om levensverlenging in geld uit te drukken. Het zal je vader of moeder maar zijn. Gaan we verstandig met ons geld om als we het leed dat we nu proberen te besparen en veroorzaken met de huidige maatregelen, wegzetten tegen onze langere termijn uitdagingen van klimaatverandering en biodiversiteit instorting? We gaan het zo ontdekken…

Hoe snel werden mensen gezonder door leefstijlprogramma’s? Werkt dit wel snel genoeg? 

‘Alles leuk en aardig die leefstijl denken veel mensen, maar daar hebben we nu geen tijd voor’. Maar is dat wel zo? Niet het virus, maar ons verzwakt immuunsysteem is de grootste bedreiging voor de volksgezondheid. Uit meerdere wetenschappelijke studies is inmiddels gebleken dat de immuniteit na een natuurlijke infectie een betere bescherming geeft dan een immuniteit na Covid-19-vaccinatie. Natuurlijke immuniteit kan wel eens nodig zijn om volledige bescherming in de populatie op te bouwen, aldus immunoloog dr. Carla Peeters.

We denken al snel dat als je eenmaal overgewicht of leefstijlziekten hebt, veranderen geen zin meer heeft of dat het niet echt helpt. Hoe bouw je dat zwakke immuunsysteem van ons weer op? 

Een gezond plantaardig voedingspatroon even effectief als het AstraZeneca vaccin? 

Een groot en recent onderzoek toont aan dat mensen die een gezond plantaardig voedingspatroon volgden, een 73% lagere kans hadden op een matig tot ernstig COVID-19 ziekteverloop. Ter vergelijking: het AstraZenica vaccin biedt naar schatting zo’n 76% (68-82%) bescherming in een gehele populatie. Pescotariërs deden overigens het ook goed met een 59% procent lagere kans. Hoe deden andere diëten het? Personen die 'koolhydraatarme, eiwitrijke diëten' volgden, hadden helaas een grotere kans op een matig tot ernstig COVID-19 ziekteverloop. De onderzoekers trokken de conclusie dat een gezond plantaardig voedingspatronen bescherming biedt tegen ernstige COVID-19.

Een andere studie laat een matiger beeld zien. Degenen die een gezond plantaardig dieet aten, hadden een 10% vermindering van het risico om COVID-19 te krijgen en een 40% vermindering voor het hebben van een ernstige ziekteverloop.

Kortom, gezond eten en leven biedt extra bescherming tegen Covid. Hoeveel precies moet nog duidelijk worden. Heb je eenmaal corona gehad? Het lijkt erop dat je voor de rest van je leven antilichamen hebt, aldus een publicatie in Nature.

Als dit zo is, wanneer is dan het beste moment om te beginnen met je voeding en leefstijl te veranderen? Is het een alles of niets verhaal? Nee. Recent onderzoek laat zien dat het immuunsysteem van mensen met obesitas al beter gaat functioneren als ze slechts 5 procent van hun gewicht verliezen. Ook uit de EPIC Study - een van de grootste onderzoeken ooit met 500.000 deelnemers - blijkt dat elke stap voorwaarts helpt. Hoe meer groenten en fruit mensen eten, hoe minder overgewicht en leefstijlziekten men heeft en hoe gezonder en energieker men wordt. 

Vaak houdt het vreselijke idee van “alles of niets” ons tegen om überhaupt actie te ondernemen of kleine stappen te zetten die op termijn op kunnen stapelen tot grote gezondheidswinst.

Maar is dit haalbaar voor grote groepen mensen in een korte tijd? Zoiets duurt toch jaren? 
Niet als je het dit onderzoek vraagt. Wat is een van de meest effectiefste en meest schaalbare manieren om mensen blijvend gezond te laten eten? Laat mensen door een online en wetenschappelijk onderbouwd leefstijlprogramma zoals het CHIP programma gaan (of zoals bijvoorbeeld De Healthy Heart Cursus). Wat gebeurde er? Onderzoekers volgden duizenden mensen die door dit CHIP leefstijlprogramma gingen en verbluffende resultaten boekten. 

In het slechts 6 weken durende leefstijlprogramma werden mensen met motiverende informatie aangemoedigd om meer gezond plantaardige voeding te eten. Het resultaat? Zonder calorieën tellen, hongerlijden, portiecontrole of andere ontzeggings foefjes aten de deelnemers gemiddeld (en blijvend!) 339 calorieën minder dan voorheen. De deelnemers vielen af, hun bloeddruk daalde gemiddeld met 20 punten, hun LDL Cholesterol daalde met 40 punten, en hun bloedglucose werd stabieler. Alle markers voor leefstijlziekten verbeterden drastisch in zo’n korte tijd. 

Nu vraag ik mij af... Hoe kan het dat we in sinds de start van corona wereldwijd 93 miljard dollar uitgegeven hebben aan het ontwikkelen van COVID-vaccins, maar zover ik weet in verhouding slechts een paar dubbeltje besteed hebben aan het ontwikkelen of breder uitzetten van bewezen leefstijlinterventies?

En dat niet alleen... Is het verstandig om een probleem geïsoleerd aan te pakken, zonder naar het grotere plaatje te kijken? Laten we nog een keer uitzoomen. 

Is corona onze grootste zorg? Corona vs. global warming en biodiversiteit verwoesting

Door al het corona gedruis heen trok de VN aan de alarmbel (die het overigens bizar slecht lijkt te doen). Stel bij het lezen van deze kop een dramatische hollywood trailer ‘voice over’ voor: “World on the verge of climate ‘abyss’, as temperature rise continues”, aldus het hoofd van de VN. Slechts 3 procent van onze ecosystemen verkeren nog in dezelfde staat als 500 jaar terug. Tsja. Is dat een probleem? Wat minder neushoorns, panda’s en tropische dieren? Zielig, maar goed, wat heb ik ermee te maken? Nou… Zonder bloemen, geen bijen, zonder plankton, geen vis. Al het leven op aarde is met elkaar verbonden en afhankelijk van elkaar. Red de bij? Dat is mooi, maar redt vooral ook jezelf. Niet voor niets dat De Nederlandse Bank onlangs het kabinet dringend opriep het klimaatbeleid fors aan te scherpen. Ook de recente rechterlijke uitspraak over Shell laat zien: het klimaat is een mensenrechtenkwestie.

Denk er eens over na. Alles om ons heen is opgetrokken en afhankelijk van onze ecosystemen. Zonder ecosystemen geen economie, geen goed rendement op je investeringen, geen nieuwe auto, huis, pensioen of... (menselijk) leven op aarde.

Klinkt dramatisch he? Is het misschien ook wel, want herinner je je die actielijn van zo’n 9 jaar nog? Dit is alsof we met 120 op een rood stoplicht afrijden en nog 9 seconden hebben om te remmen en een nieuwe afslag te nemen. We hebben niet lang meer en de klok tikt. Maar haal adem, er is goed nieuws, daar komen we later op.

Meerdere vliegen in 1 klap: wat als heel de wereld gezonder gaat eten en leven en we (ook) inzetten op Leefstijlinterventies?

Wat als overheden en bedrijven wereldwijd deze crisis als kans gebruikten en de hefboom van gezonde leefstijl verandering doorvoeren? Oxford onderzoekers berekenden de economische voordelen van een omschakeling naar een gezond plantaardig voedingspatroon. Doordat hierdoor leefstijlziekten als hart- en vaatziekten, beroertes, diabetes en kanker flink zouden dalen, zouden er wereldwijd per jaar maar liefst 8,1 miljoen minder sterfgevallen zijn.

Dit zou een kostenbesparing van zo’n “700 à 1.000 miljard per jaar opleveren aan gezondheidszorg en gerelateerde kosten”. Stel je ook eens voor hoeveel weerbaarder mensen zouden worden tegen corona met minder leefstijlziekten en een gezond immuunsysteem. En wij hier maar kibbelen op recht op de zorg en dat het niet meer betaalbaar is, zonder naar de belangrijkste drijver in deze kostenpost te kijken. Maar er is meer. 

We schrikken allemaal wakker van de recente overstromingen in Belgie en Duitsland. We beginnen een voorproefje te krijgen op het effect van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Dit dan ook maar aanpakken als een geïsoleerd probleem, zonder naar het grotere plaatje te kijken? De olie-industrie wil bijvoorbeeld 2,1 miljard euro voor kunstmatige CO2-opslag, maar wat is een bijeffect van overschakeling op een (meer) gezond plantaardig voedingspatroon? De voedselgerelateerde uitstoot zou in de wereld rond 2050 met  zo’n 70% dalen. Bovendien ontdekten de onderzoekers dat het economische voordeel van een verminderde uitstoot van broeikasgassen door positieve veranderingen in ons voedingspatroon zeker zo’n 570 miljard dollar zou kunnen bedragen. Een lekker potje om de economie mee te helpen herstellen van de corona schade als je het mij vraagt. 

Als klap op de vuurpijl levert de overschakeling naar een (overwegend) gezond plantaardig voedingspatroon een gigantische besparing op door een verminderde sterfterisico. Hoeveel? Zo’n 20- tot 30 biljoen dollar.

Hoeveel?? Bij zulke bedragen ontstaat er een ‘error’ in mijn hersenen. Ter verheldering, slechts één biljoen is tien tot de 12e macht, dus 1.000.000.000.000 dollar. Dat is meer dan het bruto binnenlands product van landen als: Nederland, Indonesië, Turkije, Saoedi-Arabië, Zwitserland, Zweden, Iran, Noorwegen, Polen, België, Argentinië, Oostenrijk en ongeveer honderd anderen. Dat is dus zoveel als zo’n 20 of 30 BBP’s van dit soort landen. In totaal komt die 20-tot 30 biljoen dollar uit op zo’n 9- tot 13% van het wereldwijde BBP. Een bizarre kostenbesparing. 

Stop even en lees dit nog een keer. De cijfers zijn zo gigantisch dat het lastig te bevatten is. Tegelijkertijd vat het heel mooi samen wat voor prachtige kans en oplossing hier ligt om de grootste uitdagingen van onze tijd het hoofd te bieden. Kortom: wat gezond is voor jezelf, is gezond voor de planeet. 

Wat willen we? Een gezonde veerkrachtige samenleving die voor iedereen werkt, waar iedereen in overvloed, vervulling en gezondheid leeft op een gezonde planeet, nu en duizenden generaties na ons? Of… Toch maar een colaatje en die hamburger?

Nog wat dieper in deze stof duiken? Download dan nu tijdelijk kosteloos mijn eBook ‘De Corona Crisis als Kans’ (t.w.v. 6,95). De leestijd bedraagt ongeveer 45 minuten.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Volg mij op mijn reis. Wat kun je verwachten? Praktische informatie over gezonde voeding, beweging, omgaan met stress, duurzaamheid en gedragsverandering voor een gezond en vervuld leven om van te genieten!

Je gegevens zijn veilig bij ons. Geen spam of delen met derden. Klik hier om het Privacy beleid te lezen.